Turnuvalarda kullanılan satranç figürlerindeki haç sembolü neyi ifade etmektedir?

Bu konuyu açmakta fayda görüyorum:

Bir savaş strateji oyunu olan satranç; Hindistan’dan İran’a, bir yüzyıl sonra da Arap ülkelerinde oynanan bir oyun haline gelmiştir.

İslamiyetin ilk yıllarında camiler, sadece ibadet yerleri değil, eğitim ve bilgi alışverişlerinin yapıldığı, bir bölümünde satranç oynandığı halkevleriydi aynı zamanda. İslam orduları, 8. yüzyıl başlarında İspanya yarımadasını istila edince satranç oyununu da batıya taşımış oldular. Doğu bilgeliğinin bulduğu satranç oyunu, batının dini kurumu olan kilise tarafından hemen kabul görmedi.Hatta kilise satranççıları  aforoz etti, satrancı oyununu yasakladı.Nedeni de satrancın İslam kültürünün bir parçası olmasıydı.Fakat bu oyunun gizemi Avrupalı aristokratları etkisi altına almakta gecikmedi. (Bu arada İspanyol açılışının mucidi sayılan Ruy Lopez’in  aristokrat bir piskopos olduğunu hatırlatalım.)

Satranç figürlerinden Fil’e piskopos başlığı takılması , Şah’ın kral olup haç takılması, Vezir’in kraliçe olmasıyla satranç oyunu da kilisenin yasaklarından kurtulmuş oldu.

Şimdi küçük bir örnekleme yapalım:
Batı’da ; KİNG (Kral)—–QUEEN (Kraliçe) ——BISHOP (Psikopos)
Doğu’da ; ŞAH ————— VEZİR ———————FİL

Şimdi bizler ülke olarak satranç oyununda Batı yerine Doğu söylemini kullanıyor isek, haç sembolünü kullanamayız! Çünkü ŞAH, VEZİR ile FİL Doğu’ya özgüdür. Şah ve Fil haç’lı değildir.
Haç Hıristiyan dininin sembolüdür ama haç aynı zamanda Tanrının geometrik simgelerinden sadece biridir. Diğerleri beşgen, eşkenar dörtgen, gamalı haç vs.dir
İslamın hilal sembolü ise etkileri ay ile olan ilişkilerine bağlıdır. (Hilal, yarımay, dolunay) bir biçimde ayın kutsallığını paylaşır.

Semboller belli bir topluluğa ait kişilerin anlayabildiği bir dildir.

Sıcak bir ortama itildiğimiz ve adına ”MEDENİYETLER ÇATIŞMASI” denilen, din, mezhep ve etnik çatışmaların körüklendiği bu dünya düzeninde bu tür semboller uğruna savaşlar verilirken ! Satranç turnuvalarında ve yayınlarında bizlere dayatılan bu sembolleri neden kabul edelim!..
İnançlara saygımız vardır. Dayatmalara hayır !..

Avrupa, satranç takımı ve yayınlarında kendi normnu belirlemiştir.

Ülkemizde de  Türkiye satranç Federasyonu,satranç takımı ve yayınlar da kendi normunu belirlemesi ve uygulaması gerekmez mi?
Türkiye Satranç Federasyonu (TSF), satranç takımı ve yayınlar da ülkeye uygun  olan normu neden belirleyip uygulamıyor?
Ülkemizde kendi standartlarımıza uygun satranç takımı üretilmiyor mu?
Ülke standartlarına uygun kaliteli satranç takımı ve panoları üreten benim ve herkesin bildiği tek bir firma vardır:Düşün Satranç Merkezi.

Özellikle Milli Eğitimin TSF ile yürüttüğü bu spor dalına ülke normuna uygun satranç takımı kullanılması dileklerimle sevgi ve saygılar.

Şevki Hacıoğlu

Alıntı: 31/03/2007 tsfforum

H.Staunton, turnuvalarda değişik şekilleri olan satranç takımı karmaşasına son vermek ve satrancı daha geniş kitlelere sevdirip yayabilmek için; çizip, resimleyip, tasarladığı satranç taşlarıyla tek tip standart bir model yaratma düşüncesindeydi. Bu düşüncesini 1843 yılında Paris’te, Fransa Şampiyonu Saint Amant’la karşılaştığı maçta, kendi tasarladığı satranç takımıyla oynayarak uygular.

Bu takıma olan ilgi ve talep artınca,  1849 yılında bu takımın patentini alır ve kendi ismini vererek üretime geçer. 1851 de ilk uluslararası Londra Fuar Turnuvası ve  1886′ da  W. Steinitz – H. J. Zukertort’un karşılaştığı ilk resmi Dünya Şampiyonası maçı, Staunton’un ürettiği takımla oynanır.

FIDE 1924 yılında kurulduğunda, staunton takımını standart bir model ve evrensel  kabul etmiş, turnuva ve maçlarda staunton takımlarıyla oynanma şartını koymuştur.

Staunton figürlerin özelliği ise; diğer satranç figürlerinden daha sade ve gösterişsiz olmasıydı. Batının sosyal ve kültürel değerlerine göre tasarlanmış olup, şahın başlığında haç sembolü, filin başlığında piskoposu temsilen bir kesme bulunmaktadır.

Ülkemizde staunton modeli satranç takımı üretilmektedir. Düşün Satranç Merkezi (DSM); ürettiği staunton modeli satranç takımını, toplumun sosyal ve kültürel değerlerini gözönüne alarak, şahın başlığındaki haç sembolü ve Batı’da piskoposu temsil eden filin başlığındaki kesmeyi kaldırmıştır.

FIDE; her ülkenin kendi kültürel yapısına uygun olarak, satranç taşları ve notasyondaki sembolleri, o ülkenin ilgili kurumuna bırakmış, bu konuda esneklik göstermiştir.

Sorun şudur: TSF başında ”T” olan sosyal bir kurumdur. Ve bir kurum olarak ne yazık ki TSF yönetimi; dinsel sembolleri haç olan staunton modeli takımları, toplumun sosyal ve kültürel değerlerine ters düşerek turnuvalarda kullanılması şartını koymuştur.

Her din, kendini evrensel kabul ederek ortaya çıkmıştır.

Bizler ayrılıklarımızla değil, ortak noktalarımızla hareket etmeliyiz. İnsan, toplum, ulus ve hatta evrensel olmanın da gereği budur.

TSF bu yanlışından dönmeli, toplumun sosyo-kültürel değerlerine ters düşmemelidir.
Turnuvalarda ve eğitim kurumlarında, dinsel sembolü olmayan staunton modeli satranç takımları kullanmalıdır.

Bilgilerinize Sunarız.